De stelling van november 2008

Als er niet in kennis geïnvesteerd wordt, kunnen alle scholen en universiteiten wel afgeschaft worden.
Overdragen van kennis hoort bij het geven van aandacht.
Bij het overdragen van kennis kunnen de jongeren in de gesprekken heel goed hun eigen ideeën en belevenissen doorgeven.

Vanochtend vond ik De Oud-Katholiek op de ontbijttafel en vond daarin bovenstaand stukje.
Het stuk is nogal negatief over catechese aan de 12+ groep, voortkomend uit een aantal begrijpelijke frustraties.
Pastoors geven wel hun jawoord rondom geloofsopvoeding bij hun installatie, maar ervaren de 12+ groep als een lastige groep, zo stelt de schrijver. Ze zijn meestal niet met de kerk bezig, ze hebben wijdverbreide interesses, ze zijn moeilijk bijeen te krijgen en je hebt er meestal maar weinig in je parochie zitten.

Ik heb de waarheid niet in pacht, maar wel veel ervaring met jongeren en hun geloofsopvoeding en kan van daaruit volgens mij wel een paar tips geven aan gefrustreerde pastoors in den lande:
TIP 1: Je neemt als pastoor de verantwoording voor geloofsopvoeding op je, maar dat betekent niet dat jij het ook moet uitvoeren. Pastoors binnen de OKK worden vaak geacht een soort multi-inzetbare superheld te zijn, maar je hoeft niet alles te kunnen (en alsjeblieft ook niet alles willen). Er zitten nog meer mensen in de parochie, die het misschien veel beter dan jij kunnen.
TIP 2: Geloofsopvoeding is iets anders dan de kerk (en in de meeste gevallen iets heel anders dan kennisoverdracht!). Dat jongeren niet geïnteresseerd zijn in de kerk, betekent niet dat jongeren niets over het geloof willen weten. En daarnaast reikt geloof veel verder dan bijbelse of kerkelijke thema’s. Vraag je jongeren wat zij willen; waar zij het over willen hebben. Denk niet dat je het allemaal alleen moet doen. Laat hen meedenken over thema’s. Zij weten beter wat hen boeit dan jij, dus zet hen daar dan ook op in.
TIP 3: Vaak zitten er maar weinig jongeren in je parochie, of ze wonen allemaal te ver om regelmatig bijeen te komen. Zoek dan een plek voor ze in hun eigen buurt. Heeft de PKN of RKK in de directe woonomgeving van je jongeren wel een goed bezocht programma? Help ze dan de stap te nemen om daar eens te gaan kijken. Ik heb geen idee wat de bisschoppen hiervan vinden, maar als dat betekent dat jongeren regelmatig samenkomen met leeftijdsgenoten op een plek waar ze in het kader van het geloof met elkaar bezig zijn, kan dat alleen maar goed zijn, lijkt me.

Jongeren, en juist die 12+ groep, zijn geweldig, en zeker niet lastig.
Ze zijn eigenlijk alleen maar lastig als jij een heel specifiek programma hebt bedacht en jij dat programma vervolgens niet los kan laten omdat zij een keertje willen kletsen over wat ze in de klas hebben meegemaakt of wat ze op het journaal hebben gezien.


Vriendelijke groeten,

Wouter Nieuwenhuizen
Pastoorskind, werkzaam bij Youth for Christ, slapend (maar in gedachten betrokken) OKK lid en tevens lid van de PKN (daar er geen parochie in mijn woonplaats is, en ik graag ter kerke ga met hen die ik ook in de supermarkt tegenkom).

De vraag die ik wil voorleggen in het kader van jongerencatechese is als volgt: wat maakt het verschil dat jongeren massaal naar Taizé in Frankrijk reizen en zich daar actief inzetten en participeren in de diensten, maar thuis gekomen zich niet in de kerk laten zien? Ik zou willen voorstellen hierover is van gedachte te wisselen.


Wordt het enthousiasme van de jongeren veroorzaakt omdat ze een gezellig weekje weg zijn? Of spelen ander factoren een rol? Vast staat dat jongeren zich weinig thuis voelen in een omgeving waar non-participatie en verkondiging centraal staat. Volgens godsdienstpedagoog Miedema van de VU is de religiositeit van de jongeren te kenschetsen als een pelgrimerende religiositeit. Jongeren zoeken geen vaste kaders, geen blijvende instituties, maar zoeken wel naar geloofsbeleving in situaties zoals die in Taizé worden aangetroffen of gewoon in Nederland op EO jongeren dagen. Jongeren zijn tastend op zoek naar een zinvol bestaan en kunnen die (tijdelijk? ) vinden in Taizé, maar ook elders.

Als Oud-Katholiek wil ik in dit verband de lezers die zich bezig houden met catechese wijzen op een prachtig boek "Mystagogie"van Tjeu van den Berk. Van de Berk vertrekt vanuit het standpunt van de Oude Kerk, waarin a.s. christenen een initiatieweg volgen, alvorens zij werden toegelaten als lid van de kerk. De catechese had een sterk mystagogisch karakter, waarin het 'opwekken en interpreteren van het binnenste in de mens, van de meest diepe dimensie van zijn existentie ( blz 55) centraal stond. M.a.w Men moest 'geraakt'worden Van de Berk gaat daarbij uit van gedachte dat wij mensen een soort 'derde bewustzijn’ hebben. Naast ons rationele bewustzijn en ons onbewuste hebben we een derde vorm n.l. een symbolisch bewustzijn. En juist de Oude Kerk wist dit bewustzijn te vinden, te vormen en te integreren in de a.s christen.

Zou de Oud-Katholieke kerk, die zich geïnspireerd weet door de oude, ongedeelde kerk, kunnen overwegen de catechese een mystagogisch karakter te geven, waardoor jongeren aangesproken worden, juist op dat ‘derde bewustzijn’ dat bewustzijn dat in de Oude Kerk op een ‘voorbeeldige’ wijze werd aangesproken?

Het zijn meestal de ouders die vragen naar catechese. Vanuit de kinderen komt het (nog) niet, maar zeker gaan ze er wellicht na de pubertijd om vragen. Dan hebben ze en maken ze er tijd voor. We moeten niet vergeten dat kinderen die net naar de brugklas gaan al onder veel druk staan en om de kerk er dan ook nog bij te moeten hebben - als verplichting - stimuleert niet.

Natuurlijk moet er wel een mogelijkheid zijn, maar laten we de kinderen niet dwingen omdat het onszelf zo siert. Dat ze zelf de keuze maken is veel belangrijker en op die leeftijd alleszins gerechtvaardigd. Belangrijker is dat ze jong zijn en zich goed voorbereiden op hun toekomst door scholing, studie of daarna arbeid. Dan komen ze vanzelf weer terug als er weer wat rust en ruimte in hun leventje komt en ze weer tijd hebben om levensvragen te stellen en er mee bezig te gaan.

Persoonlijk sprak dit onderwerp mij erg aan. Daarom vind ik dat ik wel moet reageren op deze stelling. Vroeger 'moest'ik naar catechese. In mijn herinnering moest ik er gedwongen naar toe. Ik vond het helemaal niet leuk. En nog heb ik er een vervelend gevoel bij. En wel, omdat het moest, denk ik. Ik vond het een verplicht uurtje. En iedere keer weer zag ik er als een berg tegenop. Ik ging er dus niet heen, omdat ik het leuk vond. Destijds heb ik wel aan de pastoor voorstellen gestuurd, hoe het naar mijn idee anders zou kunnen.Ik deed dus wel iets met die weerstand. Er zijn toen een aantal keren geweest dat het iets leuker was. Maar in mijn herinnering overheerst de weerstand.
Daarentegen vond ik het jeugdwerk prachtig. Daar ervoer ik in mijn beleving kerk zijn. Daar, vooral bij internationale aktiviteiten, kreeg je interessante discussies over allerlei onderwerpen. Daar ervoer je een verbondenheid tijdens de kerkdiensten die voor mij nog steeds heel bijzonder zijn. Die ervaringen hebben mij gevormd. Die ervaringen maken dat ik mij nog steeds voel aangesproken tot de kerk. Ik voelde daar dat er meer was. Lering, dat roept bij mij heel veel weerstand op. Ik heb dus ook veel moeite om mijn kinderen naar de lering te sturen. Hoewel 1 van hen eigenlijk in de leeftijd is.
Heel misschien , maar dan ook heel misschien is er een positieve kant aan de lering geweest. Door de lering kwam ik in kontakt met leeftijdgenoten in de parochie en rolde zo makkelijker in plaatselijke jeugdaktiviteiten en vandaar uit weer in landelijke en internationale aktiviteiten. Misschien.. heel misschien had ik die mooie ervaringen niet gehad als er geen lering was geweest.
Lering zie ik dus niet als instrument om te leren, maar liever als instrument om te ontmoeten. Vanuit de ontmoeting kunnen weer andere dingen ontstaan.
En.... een heel leuke vorm van lering vind ik 'lering en vermaak' wat in de parochie Haarlem gegeven wordt. Daar gaan mijn beide kinderen wel naar toe. Want daar heb ik het gevoel bij: Dat is een vorm die naar mijn mening kinderen aanspreekt. Mijn kinderen komen iedere keer zeer enthousiast terug en willen de volgende keer zeker weer heen. Zij vragen zelfs wanneer het weer is. En zo moet het, denk ik.Helaas is mij verteld dat het niet als officiele lering geldt. Dan maar geen echte lering.

Er is geen eenduidig antwoord op deze stelling mogelijk. Mijn twee oudste kinderen zijn na de kinderkerkleeftijd geheel vrijwillig regelmatig bij pastoor langs geweest om over geloofszaken te praten. Dus midden in hun pubertijd kozen zij ervoor om regelmatig een uur of meer met een 'leraar' te discusiëren over wat voor hen geloof was. Helemaal in hun eentje, omdat er geen andere jongeren in de parochie waren van hun leeftijd, laat staan die dat op deze manier wilden. (Mijn jongste wil trouwens zo min mogelijk van de kerk weten.)
Voorbeelden te over, bij wie de catechese verpakt moet worden in leuke uitstapjes e.d.. Maar daarom is dat ook catechese. Ontwikkel dus wel degelijk catechese voor deze doelgroep, maar houd daarbij rekening met wat aantrekkelijk voor ze is. En een beetje flexibel: elke jongere is weer anders en moet op een eigen manier worden aangesproken.

Dank aan allen, die tot nu toe een reactie plaatsten. Uw bijdragen zijn waardevol. Het komt tot nu toe nog niet zo vaak voor dat er inhoudelijk wordt gereageerd op de site. Nog enkele dagen de mogelijkheid tot reageren, maak er gebruik van.
de Redactie

omdat ik altijd liever bij de ouderen wou zitten en horen wat ze zeiden ? Tuk was op hun ervaringen ? Ik heb nooit iets als afkeer of verveling gevoeld bij de verhalen uit de Bijbel of de uitleg van de lering . Het komt me zo onwezelijk voor dat plotseling , als bij toverslag , een hele generatie afhaakt , want ... saai en oervervelend . Geloof ik eigenlijk niet . Wel in napraten , opscheppen , trendzetten en met zijn allen lekkerin het rijtje lopen praten . Hoor je eindelijk ook ergens bij of hoop je tenminste . Nee , de wereld verandert nooit , alleen de richting is gekeerd ; vroeger met zijn allen de kerk in en nu net andersom . Wat een vooruitgang zeg !! En toch ... We hebben gewoon boeiende mensen nodig die weten te boeien , vragen wakker roepen , aanzetten om zelf te gaan zoeken . En vele verschillende vormen van leren zodat elkeen vindt wat hem of haar zint. En plaatsen van ontmoeting ook ... gemeenschap van ervaren en doen en uitproberen . Lering mag dan ook ' doen-ing ' worden , toch? En doen zal weer vragen oproepen en zoeken naar zin . Van ' bezinning ' gesproken !

Pas toen ik een aantal jaren niet meer in mijn werk met jongeren (studenten) te maken had, merkte ik dat ik dat contact miste. Jongeren zitten nog niet vast in de zekerheden van alledag. Ze stellen kritische vragen en worden in onderwijs ook uitgedaagd om die kritische vragen te stellen. Dat betekent dat ik ook zelf open moet blijven staan voor net zulke kritische vragen als die ik vroeger ook zelf stelde. Voor de kerk is de betrokkenheid van jongeren van levensbelang. Niet alleen in de zin van ledenaantallen, financiële overwegegingen of overlevingskansen, maar ook omdat zij de ander zijn. De ander die je niet links of rechts laat liggen, omdat het niet aansluit op je eigen zingevingswensen. Samen kerk zijn, is ook echt samen met anderen. Samen kerk zijn is open staan voor de kritische opmerkingen en vragen van jongeren. Voor onze kerk is dat van levensbelang: als jongeren onze diensten niet toegankelijk vinden, dan is dat ook een barrière voor nieuwe mensen. Zelf heb ik dat 4 jaar geleden ervaren, toen ik voet over de drempel zette. Ik had gedacht vele 'oudere jongeren', en 40-ers aan te treffen, omdat de OKK uitstraalt midden in de samenleving te willen staan. Zelf heb ik mij over de drempel heen getild, omdat ik er van overtuigd ben, dat het geloof van mijn kinderen hoort te wortelen in het gevoel deel uit te maken van een gemeenschap. Ik ben er van overtuigd dat als ik tussen mijn 12de en 16de niet ook positieve ervaringen had opgedaan in de kerk, ik niet was teruggekeerd naar de kerk als plek om mijn geloof te belijden. Die positieve ervaringen hebben alles te maken met een dominee die bereid was om buiten de gebaande wegen te treden en open te staan voor andere, voor mij toen meer eigentijdse manieren van vieren.
Inmiddels werk ik weer als docent aan een universiteit, mede omdat ik de inspiratie van jongeren nodig heb.